CleanAirSchools_635

Clean Air School: even uitgekiend als ironisch

Kinderen gaan naar school, overal, ook in grote steden waar een eeuwige strijd wordt gevoerd tegen uitlaatgassen, fijnstof en andere vormen van luchtvervuiling. Voor die kinderen moeten fijne en gezonde schoolgebouwen worden neergezet. Helaas kunnen die in de stad meestal niet midden in een park of ander groengebied worden gebouwd. Soms is er zelfs alleen ruimte op een plek waar één of meerdere (snel)wegen omheen liggen, met alle gevolgen van dien voor schone lucht en een gezond leefklimaat. Bij Atelier PRO hebben we de afgelopen jaren nagedacht over deze problematiek en een toolbox gecreëerd waarmee zogenaamde Clean Air Schools gerealiseerd zouden kunnen worden.

Adembenemende concentraties fijnstof
Voor ons begon het allemaal toen we in contact kwamen met Sjoerd Hoogewerf die zich tijdens zijn studie bezighield met het onderzoeken van Clean Air Cities. Zijn afstudeerproject richtte zich op hoe steden schonere lucht konden krijgen. In samenwerking met Berit Piepgras wilden wij dit afstudeeronderzoek verder brengen. Een project dat jaren tijd zou kosten en de inspanning van talloze betrokken partijen zou vragen. Daarom hebben wij het onderzoek naar Clean Air Cities naar gebouwschaal getrokken. Welke maatregelen moet je nemen als je een gebouw wilt neerzetten voor een kwetsbare groep, zoals kinderen, zieken, of ouderen? Zou je dat dan zo kunnen ontwerpen dat de lucht die je inademt in en om dat bouwwerk toch schoon en gezond is? Voor Atelier PRO – wij hebben al vele scholen en zorggebouwen ontworpen – was die vraag een uitdaging, waar we ons met een aantal mensen vol ambitie en enthousiasme op stortten. Er kwam bovendien een concrete casus op onze weg: de gemeente Antwerpen was begonnen met het bouwen van een school op een plek die grenst aan de ringweg en ook aan alle andere kanten wordt omgeven door drukke stadswegen. Het project was stilgelegd omdat alle Europese normen voor luchtkwaliteit (de niveaus van stikstofdioxide en fijnstof waren adembenemend hoog) danig werden overschreden.

Toolbox voor zuivere lucht
Gewapend met data van de gemeente Antwerpen en met kennis opgedaan in andere contexten gingen we aan de slag met het uitdenken van een toolbox voor Clean Air Schools. Aanvankelijk maakten we onder het motto ‘serious gaming’ een soort spel waarin elke mogelijke oplossing aan de orde kwam: van het dragen van gasmaskers, tot het overdekken van de snelweg. Uiteindelijk rolde er een toolbox uit waaruit geput kan worden door architectenbureaus en andere partijen die tegen de problematiek aanlopen.

CAS4

Een belangrijke tool is het slim gebruikmaken van luchtstromen. Door de vorm van een gebouw kun je turbulentie versterken en dat zorgt ervoor dat met fijnstof vervuilde lucht wordt verdund met schone lucht uit hogere luchtlagen. Door aan de ‘vuile kant’ de luchtstromen omhoog te sturen waar ze zich kunnen mengen, krijg je relatief schone lucht aan de andere kant van het gebouw, waar je dan bijvoorbeeld de entree en het schoolplein situeert. Een andere tool is het inzetten van elektrostatische filtering. Door deze filtermethode worden zelfs de kleinste roetdeeltjes uit vervuilde lucht onderschept. Dit werkt uiteraard alleen in een gebouw waarvan de ramen niet worden opengezet. Bij het ontwerpen van zo’n gebouw dient men dan ook rekening te houden met de neiging van mensen om ‘lekker even een raam open te gooien’: als de architectuur voorkomt dat het te warm of te benauwd wordt, verdwijnt die aandrang.

Clean-Air-school-2

Uiteraard speelt ook de aanplant van bomen en het creëren van groene gevels een rol bij luchtzuiverheid, maar dit luistert zeer nauw. Planten kunnen in sommige gevallen fijnstof afvangen, maar (te) dichte aanplant kan er ook juist toe leiden dat minieme fijnstofdeeltjes niet weg kunnen en blijven hangen.

De stad is vuil, ontwerp een Clean Air School
In Antwerpen was men erg verheugd over onze bevindingen en het voorbeeldontwerp dat we hebben aangedragen. Op de bouwplaats is echter nog geen hernieuwde activiteit waar te nemen. Begrijpelijk, omdat het bij dit soort projecten gaat om de ultieme mix van tools om uiteindelijk de meest optimale situatie te bereiken. Dat vraagt investeringen en breed draagvlak. Als je erbij stilstaat heeft onze onderzoeksinspanning iets ironisch. Doordat het een stad (en Antwerpen is bepaald niet de enige) niet lukt om de kwaliteit van de lucht die door al zijn bewoners wordt ingeademd op verantwoord peil te krijgen, moeten we na gaan denken over het vormgeven van gebouwen die zelf die luchtveiligheid regelen. Hoewel we ons er graag in verdiepen en daardoor nuttige kennis en inspiratie opdoen, is het natuurlijk de wereld op zijn kop. De Clean Air School zou niet nodig moeten zijn.

Gezondheid | Onderwijs

plaats een reactie