Nationaal Waterlinie Museum

Waterlinie Museum: laag voor laag

In de negentiende eeuw was men niet kleinzerig. Toen werd gewoon een gebied van de Zuiderzee tot aan de Biesbosch onder water gezet om Holland en Utrecht tegen indringers te beschermen. Tegenwoordig is de Waterlinie een schitterend natuurgebied, omringd door monumentale forten, dijken en sluizen. Om het glorieuze militaire verleden te herdenken, bouwen we in Bunnik het Nationaal Waterlinie Museum, in opdracht van de Provincie Utrecht. De forten zijn ingepast en verdwijnen in het landschap.

Het Nationaal Waterlinie Museum komt op het Fort Vechten en wordt deels onder de grond aangelegd. De achterwand van de bomvrije kazerne wordt doorbroken om een toegang tot het museum te maken. Op deze plek stond tweeduizend jaar geleden al een Romeins fort en dat betekent dat we er werken onder supervisie van een team van archeologen. Laagje voor laagje graven we de grond af. Dat maakt de voorbereiding tijdrovend en een kostbare aangelegenheid.

Over de rand
De realisatie van het museum heeft nogal wat voeten in de aarde. Zo is bijna geen enkele wand recht. Het gebouw bestaat uit draaiende en uitwaaierende betonwanden van een meter of 8 hoog. De architect wilde niet dat deze betonelementen één strak geheel zouden vormen. Ze moesten juist een oude, bruinige uitstraling hebben en in lagen worden opgebouwd, waarbij telkens een randje van het beton zichtbaar is, alsof het over de kist heen is gelopen.

Aanvankelijk was de architect dan ook van plan om de wanden te storten met een lage kist, deze vol te laten lopen waarbij een beetje beton over de rand heen gaat en daarop vervolgens de volgende kist te plaatsen. Zo’n operatie gecontroleerd uitvoeren, is echter niet zo gemakkelijk. Daar kwam de expertise van onze bekistingen-afdeling bij om de hoek kijken. We hebben een aantal testen uitgevoerd. Sommige daarvan leidden tot uitspoeling en grindnesten, ofwel zwakke plekken in het beton. Uiteindelijk vonden we de methode die wel het juiste resultaat opleveren: het element wordt toch in één keer gestort in een speciale kist. Die is voorzien van een sleuf aan de binnenzijde, terwijl de buitenzijde dicht en glad blijft. Bovenop deze elementen komen later drie meter hoge kozijnen met gebogen glas.

Nog een bijzonderheid aan het gebouw, dat deels uit twee verdiepingen bestaat, is de aanleg van een 50 meter lange, werkende maquette van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de bodem van de centraal gelegen patio. Je hebt een aantal diepe rivieren, zomerdijkjes en winterdijken, sluizen en een looppad om het geheel heen. Daarbij hoort een ingewikkelde installatie, waarmee bezoekers de maquette onder water kunnen laten lopen om zo een duidelijk idee te krijgen van de werking van de Waterlinie. Ook deze installatie op de vierkante centimeter leggen we aan.

Onderschat
Al met al is het Nationaal Waterlinie Museum een bijzonder werk, waarbij meer komt kijken dan je op het eerste gezicht zou denken. Dat is wel iets om rekening mee te houden in je budgettering. Je weet nooit zeker hoeveel kosten je gaat maken, want zo’n gekromde wand maken is vakwerk en als bijvoorbeeld een archeoloog tijdens het graven iets belangwekkends ontdekt, ligt het werk zo maar een paar weken stil.

Opdrachtgevers hebben nogal eens de neiging om dit soort projecten te onderschatten. Dat gebeurde ook hier. Bij de aanbesteding was er een plafondbedrag vastgesteld, waar alle inschrijvers ruim overheen gingen. Toen heeft de opdrachtgever even pas op de plaats gemaakt en het contract vereenvoudigd. Ook in de tweede ronde haalde echter niemand het plafondbedrag. Heijmans kreeg de opdracht uiteindelijk op basis van de EMVI-score, de fictieve korting op de inschrijfprijs die wordt toegekend voor zaken als kwaliteit, duurzaamheid en een efficiënte organisatie.

Het totale museum wordt ongeveer 50×60 meter groot, in twee verdiepingen. Er is een aantal binnenruimtes: tentoonstellingsruimtes, ruimtes met televisies, een grote vergaderzaal en een aantal technische ruimtes. Deze maand zijn we al begonnen met het eerste beton. We verwachten in september met de maquette zelf te beginnen en in het voorjaar van 2014 leveren we op. Als het gebouw klaar is komt er een grondlaag op het gebouw volgens het oorspronkelijke profiel van het terrein welke wordt ingezaaid met bloemrijk grasland.

Dit project spreekt mij persoonlijk erg aan. Op de een of andere manier krijg ik zelden rechttoe-rechtaan klussen, het zijn telkens weer bijzondere projecten. Hoe dat komt? Geen idee, maar het Nationaal Waterlinie Museum past precies in het rijtje. Volgens mij is het echt iets wat je nooit meer in je leven zult tegenkomen!

Utiliteit | EMVI

plaats een reactie