Heijmans_Blog_NMM(635X300)

Het spannendste museum van Nederland

Heijmans heeft in het ontwikkelen van het Nationaal Militair Museum (NMM) van het begin af aan een heldere keuze gemaakt, vertrouwd op een sterk ontwerpteam van drie partijen en daarmee volgens mij de nominatie in de categorie Goed Opdrachtgeverschap van de Dutch Design Awards meer dan verdiend.

Het NMM ontwerpen stond al vijf jaar op mijn verlanglijstje, vanaf het moment dat duidelijk werd dat het als PPS-project in de markt zou worden gezet. Ik kom zelf uit de regio Utrecht, heb een passie voor militaire luchtvaart en een grote en complexe opdracht als deze is voor iedere architect natuurlijk een schitterende uitdaging. Toen in 2011 het telefoontje van Heijmans kwam met het verzoek ons bureau Claus en Kaan Architecten te presenteren in verband met deze tender, heb ik daar dan ook volmondig ‘ja!’ op gezegd.

Ik had indertijd de indruk dat Heijmans van alle consortia die zich voor dit project inschreven de minste ervaring had op het gebied van grote gebouwen. Dat was misschien wel goed; dan doe je zo’n project niet op de automatische piloot, maar staat er relatief onbevangen in en hebt er alles voor over om te winnen.

Die gedrevenheid was zowel bij ons als bij Heijmans een bepalende factor. Vanaf dag 1 liet het PPS-team van Heijmans ons ook weten dat onze mening over het ontwerp van dit museum misschien wel de doorslaggevende factor zou zijn om het project succesvol te maken. Wij waren als eerste geselecteerd als adviseur en mochten aangegeven wie we geschikt vonden voor ons ontwerpteam. Dat werden H+N+S voor het landschapsontwerp en Kossmann.deJong voor het museaal ontwerp.

Heijmans heeft ons advies gevolgd. Dat maak ik wel eens anders mee; er zijn opdrachtgevers die al van te voren vertellen met welke partijen ze absoluut wel of absoluut niet willen samenwerken. Dan krijg je een heel andere discussie over wie er nou je partners in het project worden. Dat is belangrijk, want ik ben dan wel architect van het hele plan, maar werk wel samen met de landschapsarchitect en museaal ontwerper in een driemanschap dat bepalend is voor het totale ontwerp.

Op de rem
En dan, als je een team hebt, begint het pas. Binnen een jaar moet je van nul naar een definitief ontwerp zien te komen, waarin al heel veel is bepaald. Je moet daar een realistisch prijskaartje aan kunnen hangen en dus ook snel tot een ver uitgewerkt product komen. Als ontwerpteam konden we meteen gas geven. Maar we trapten op de rem. We zijn eerst heel goed gaan nadenken over het concept. Wat voor soort gebouw wilden we hier eigenlijk maken? Een gebouw dat in het landschap past, waarin de collecties een goede plaats krijgen, waarmee we kunnen winnen, maar vat op de kosten greep houden en het onderhoud beheersbaar maken. Al die aspecten spelen mee in een PPS. Dat gaat veel verder dan een subjectieve keuze voor ‘mooi’ of ‘lelijk’.

Heijmans heeft ons als ontwerpteam de eerste twee maanden de vrijheid gegeven om alle mogelijke varianten en opties goed te doordenken. Projectleider Ramon Janssen werd in die tijd voortdurend bestookt met vragen vanuit de Heijmans-directie: is er al wat, heb je al iets, wat gaan we nou doen? Buiten het projectteam werd iedereen zenuwachtig, terwijl wij tot in de details keken naar wat het nou betekent als je verspreid over het terrein iets gaat maken, bijvoorbeeld in de bestaande hangars, of wat er gebeurt als je twee gebouwen maakt, of juist als je alles onder één dak schuift.

Ik denk dat dit essentiële keuzes zijn en dat dit de enig juiste manier is waarop je hieraan kunt werken. Ga je meteen van start, dan loop je het risico dat je er na twee maanden achterkomt dat je concept verkeerd is en je opnieuw kunt beginnen. Dat komt richting opdrachtgever heel raar over: je verdedigt eerst oplossing A en komt na een paar maanden met oplossing B op de proppen.

Het is goed om eerst integraal te bekijken of je ontwerp klopt, maar ook om anderen in het team deelgenoot te maken van je keuzes. Zodat je samen voor een bepaalde koers kiest en daar achter kunt staan.

Volle snelheid
Toen we eenmaal vaststelden dat het NMM één groot nieuw gebouw moest worden met veel glas, konden we dan ook op volle snelheid door. Wat er nu gebouwd wordt, is vrijwel identiek aan onze eerste schetsen tijdens de bieding. Dat is mogelijk doordat Heijmans weliswaar kritisch naar de cijfers keek, maar in hoofdlijnen altijd achter onze keuzes en ideeën is blijven staan. Terwijl het heel makkelijk zou zijn om bij elk idee ‘ja maar’ te roepen, of ‘ik vind het niet mooi’. Zo gaat het in de praktijk natuurlijk wel vaak. Wij kregen daarentegen de rol die we als ontwerpers wilden spelen in dit verder toch complexe proces, met veel belangen en complicerende factoren. Ondanks alle beperkingen en financiële randvoorwaarden konden we door deze houding een spraakmakend gebouw ontwerpen, waarin heel bijzondere elementen zitten, zoals een dak dat ruimtes overspant van 80 meter en waar vliegtuigen aan hangen. Als jij dat niet alleen moet bouwen, maar ook 25 jaar lang moet onderhouden, mag je je afvragen of je die complexiteit wel wilt. Heijmans heeft dat aangedurfd. Wel op doordachte wijze, want alles is beargumenteerd en doorgerekend. Maar toch: ik vind dat Heijmans zijn nek ver heeft uitgestoken om hier een bijzonder mooi en goed museum van te maken. ‘Het spannendste museum van Nederland’, hebben we ooit gezegd. En dat is bewonderenswaardig.

Nu zitten we in de uitvoeringsfase en komen er wel eens zaken om de hoek kijken die we toch anders hadden ingeschat in het DO. Sommige dingen zijn onmogelijk, worden te duur of zijn onderhoudstechnisch onhandig. Daarover krijg je dan discussies op detailniveau. Dat kunnen we aan omdat we met respect naar elkaars ideeën luisteren. Maar als ik het over zou doen, zou ik zeggen dat het misschien goed is om al in de tenderfase bouwkundige en installatietechnische details nóg verder uit te werken. Ook al kost dat tijd en geld; het gaat toch om het voorkomen van faalkosten. Als je al in die vroege fase het risico durft te nemen om details uit te werken, levert dat aan het eind van de streep alleen maar geld op. Daar ben ik heilig van overtuigd.

Co-creatie | Aanbesteden | PPS

plaats een reactie