eindgebruiker_PPS_Heijmans

PPS: Bouw voor de eindgebruiker!

Bouwen we voor de opdrachtgever of voor de eindgebruiker? Voor de partij met de portemonnee, of voor de mensen die onze gebouwen en wegen dagelijks gebruiken? Een paar jaar geleden zou niemand eraan denken die vraag te stellen. Je was aannemer, kreeg een bestek en voerde dat uit. Met de toenemende populariteit van PPS-constructies, waarbij we als Heijmans na de realisatie van een project nog jarenlang onderhoud en beheer verzorgen, groeit ook ons contact met de eindgebruiker. En daarmee het besef dat we eerder rekening met hem of haar kunnen houden, liefst al tijdens het tenderproces!

De grotere betrokkenheid van de eindgebruiker is daarmee een zegen voor ons. Het stimuleert de concurrentie, het onderscheidend vermogen tussen de vele aanbieders. Geen grauwe massa van aanbod meer, maar een kleurrijk palet: zoveel verschillende klanten, zoveel marktsegmenten, zoveel diversiteit. De één kiest voor prijs, de ander wil zich onderscheiden in kwaliteit. Het is de klant die uiteindelijk bepaalt of onze producten en diensten naar verwachting functioneren en presteren.

Niks te zeggen
De vernieuwing in de bouw en infrastructuur draait volgens mij dan ook vooral om het dicht op elkaar binden van productie en consumptie, van vraag en aanbod, van bouwers en eindgebruikers. En toch gebeurt dat nog steeds mondjesmaat. We zijn gewend dat opdrachtgevers als de Rijksgebouwendienst of Rijkswaterstaat de eisen van de gebruikers doorvertalen naar functionele eisen waaraan wij moeten voldoen. Is het niet gek dat de overheid voor de eindgebruiker denkt en de gebruiker zelf nog niks te zeggen heeft?

Een inspraakronde, waarbij gebruikers mogen reageren op al gemaakte plannen, is niet voldoende. Het gaat om échte invloed, écht iets te zeggen hebben voordat wij iets bedenken. Participerende beleidsvorming, noemen ze dat bij de overheid.
Je kunt bijvoorbeeld in een tender een consultatieronde houden, waarin eindgebruikers aangeven wat ze belangrijk vinden. De consortia die tenderen, moeten vervolgens aangeven hoe zij daarop denken te reageren. PPS-projecten zijn bij uitstek geschikt voor deze aanpak, omdat we veel meer tijd krijgen aan de voorkant en dus deze insteek goed kunnen organiseren.

Bezwaren van tafel
Een consultatieronde heeft verschillende voordelen. Het kan een hoop bezwaren in de voorbereidingsfase en klachten achteraf voorkomen. In ieder geval sta je in bezwaarprocedures juridisch veel sterker als je mensen de kans hebt gegeven vooraf hun zegje te doen.
Kijk naar het Tracébesluit A2 Maastricht; in deze tender moesten de consortia hun plannen voor het ondertunnelen en opwaarderen van het stadsdeel nabij de A2 voorleggen aan bewoners en belangengroepen. Hun advies kon vrijwillig door de consortia worden overgenomen. De overheid kon deze adviezen ook waarderen en de consortia verplichten adviezen over te nemen. Doordat bewoners vooraf waren geraadpleegd, was het aantal ingediende bezwaren beperkt en kon de rechter deze bezwaren in een ongekend rap tempo van tafel vegen.

Juist in PPS-projecten kan de klant zo’n actieve rol spelen. Dat blijkt wel uit het voorbeeld van de Waardse Alliantie, waar ProRail en een consortium van bouwers een alliantie oprichtten voor het aanleggen van een deel van de Betuweroute. Een van de doelen waar deze alliantie op afgerekend werd was de relatie met de omgeving, die frequent werd gemeten op basis van het aantal klachten, de afhandeling van schademeldingen en de tevredenheid van gemeenten en provincie.

Organisaties als de ANWB vinden bovendien dat ze ten behoeve van de klant een rol moeten spelen in het groeiend aantal wegenprojecten die in PPS-vorm op de markt komen. Onlangs werd op initiatief van ANWB en Heijmans zelfs een vakdebat georganiseerd over de wijze waarop klanten en hun belangenorganisatie betrokken zouden moeten worden. Als de ANWB eruit is, zullen ze in overleg gaan met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Lang hebben overheid en bouwsector het maar lastig gevonden, die eisen en wensen van eindgebruikers en omgevingspartijen. Hindermachten waren het. Maar wat blijkt? PPS-projecten zijn juist succesvoller naarmate ‘de klant’ een volwaardiger rol in het project krijgt. Dat is ook niet meer dan logisch: een nieuwe weg, tunnel, spoorlijn of publiek gebouw is pas succesvol als er volop gebruik van gemaakt wordt, het voldoet aan de verwachtingen van de gebruikers en een geaccepteerd onderdeel is van een (nieuw) gebied.

Aanbesteden | PPS

7 reacties

  1. Jurgen Pauwels -

    Leuk en boeiend stuk Frits! Het blijft aan de infrakant lastiger dan aan de bouwkant omdat bij de laatstgenoemde de bouwkundige aannemer direct wordt beïnvloed door zijn eindgebruiker (in deze tijd nog veel meer dan een paar jaar geleden toen alles wel verkocht of verhuurd werd). Aan de infrakant waar overheid vaak opdrachtgever is (geldt ook voor RGD aan de bouwkundige kant) is dit niet zo. Een partij als RWS voelt geen directe pijn als de eindgebruiker een bepaald project niet “je van het” vindt … En toch wordt het in onze samenleving steeds belangrijker! Zou je EMVI-score omhoog gaan als je als aannemer pro-actief een onderzoek doet naar behoeften van de eindgebruiker in de buurt van een infrastructureel project en dit meeneemt naar RWS / van invloed laat zijn op je ontwerp. Food for thought! Succes en plezier! Mvg Jurgen Pauwels (Dux Nova executive search).

  2. Thomas van Gerwen -

    Frits,
    Interessante beschouwing. Helemaal mee eens dat de eindgebruiker een belangrijke stem moet hebben. Wanneer het echter meerdere partijen betreft, wordt het wel steeds moeilijker om de gevoelige snaar te raken en daarmee de EMVI maximaal te benutten. Groet, Thomas

  3. Eduard Figee -

    En niet in de laatste plaats: het betrekken van de eindgebruiker maakt het werk ook veel leuker. Het geeft je energie in plaats van dat het energie kort. Ook nog duurzaam dus ;-)

  4. Roel Eerden -

    Inderdaad interessante stelling; het is een goede balans zoeken tussen standaardisatie en maatwerk. Ik denk dat tijdige participatie door de eindgebruiker inderdaad in praktijk het proces helpt. Dit vraagt ook een ander commercieel proces met deze groep.

    Waar ik het niet mee eens ben is de opmerking “bezwaren een ongekend rap tempo van tafel vegen”; hiermee doe je de omgeving en hun rechten tekort. Dit kan overigens goed ondervangen worden door een verstandig vergunningproces te kiezen. Groet, Roel

  5. Peter de Groot -

    Boeiend artikel Frits! Het is wel even het denken waard of dit in alle gevallen zo is, en uitvoerbaar is.

    Neem een willekeurig (publiek) infraproject: dan praten we al snel over tienduizenden voertuigen, duizenden treinreizigers en duizenden omwonenden en bedrijven bij een PPS van omvang. Geef al deze eindgebruikers een rol in het proces en je bent ‘lost’. Ik ben het eens met het feit dat de eindgebruiker gehoord of vertegenwoordigd moet zijn. Laten we daarnaast niet vergeten dat al deze duizenden gebruikers bij zo’n project andere wensen en idealen hebben. Dat is politiek!

    In de ideale wereld is het uitvoerende overheidslichaam de vertolking van de eindgebruiker. De intermediair die de vraag van de eindgebruiker op de markt brengt en de beste aanbieder zoekt. Of de intermediair die het aanbod uit de markt voor veel eindgebruikers uitvoert.

    Dus in dit voorbeeld is de vraag: Is bouwen voor de eindgebruiker bouwen voor de intermediair (bv RWS) en belangengroeperingen?

  6. Karoy Hornyak -

    Beste Frits,

    Mooi stuk, geschreven vanuit je idealen. Goede commentaren ook.

    Is het terecht dat dit thema direct verbonden wordt aan PPS?
    De belangrijkste succesfactor is de mate van ontwerpvrijheid, die ook in andere aanbestedingsvormen (DBM) geboden kan worden.

    Enige mate van ontwerpvrijheid is wel vaak aanwezig in PPS tenders, maar zeker niet altijd. En ondanks goede bedoelingen van de aanbestedende overheid belooft de recente bezuinigsdrift in infrastructuur niet veel goeds voor de toekomst, indien prijs de overhand krijgt in beoordelingscriteria.

    Belangrijk dus om kwaliteit (voor zowel de overheid als de eindgebruiker) op de agenda te houden!

  7. jacco buisman -

    Frits,
    leuk en inspirerend stuk. Zouden we de consultatieronde voor de eindgebruikers kunnen koppelen aan de Eigen Initiatief ronde voor private partijen ? (twee vliegen in 1 klap !)
    Jacco Buisman

plaats een reactie