Heijmans_Goud_in_de_berm

Goud in de berm

De berm langs de (snel)weg is wel het meest onderschatte stukje grond in Nederland. Je kunt er niet alleen schapen laten grazen, maar ook bijvoorbeeld stroom opwekken en ‘biobased’ grondstoffen produceren: van alternatieven voor strooizout tot ingrediënten voor groene kunststof en van vezels voor diervrije ‘halal’ vezelplaat tot geneesmiddelen tegen kanker. En wat te denken van het planten van wilgen als veilige en milieuvriendelijke eco-vangrail?

Sinds jaren zijn we op zoek naar nieuwe toepassingsmogelijkheden voor de berm. Tot nu toe werd er meestal gras ingezaaid. Dat moet minstens eenmaal per jaar worden gemaaid, wat verkeersoverlast en hoge kosten met zich meebrengt. Het maaien verminderen kan niet, omdat de berm daarmee een te rijke vegetatie krijgt, die dieren aantrekt, wat de verkeersveiligheid in gevaar brengt.

Dan blijft de mogelijkheid over om bermgras niet te beschouwen als afval en kostenpost, maar als grondstof en bron van inkomsten. Een van de nieuwste ontwikkelingen is de winning van elektriciteit uit bermgras. We kijken samen met de Wageningen Universiteit (WUR) naar de haalbaarheid. In de praktijk gaat het om milliwatts per vierkante meter, maar gezien de totale omvang van bermen langs de Nederlandse wegen zou het toch interessant kunnen zijn.

Kritischer kijken
Het is een voorbeeld van nadenken hoe we anders naar de berm kunnen kijken. Bij Heijmans onderzoeken we al sinds de oliecrisis in 1973 hoe we anders kunnen omgaan met grondstoffen en energie, lang voordat het de naam ‘duurzaamheid’ kreeg. Toen zijn we onder meer gestart met asfalt-recycling. Ook de strenger wordende wetgeving heeft ons kritischer doen kijken naar onze afvalstromen. De urgentie om een oplossing te vinden voor maaiafval van bermgras werd echter pas groot toen we meerjarige onderhoudscontracten afsloten voor de rijkswegen in Zeeland en Noord-Nederland. Plotseling kregen we te maken met een hoop maaiafval dat we vanwege de Wet Bodembescherming niet mochten storten of aan het vee voeren.

Experimenten met traag groeiende grassoorten en groeiregulatoren leverden tot nu toe niet de gewenste kostenbesparing op. Dus zijn we bermgras gaan beschouwen als biobased grondstof. Daarmee sluiten we bovendien aan bij het overheidsbeleid dat de biobased-economie stimuleert. De bedoeling is zo hoog mogelijk in de ecopiramide uit te komen. Dat wil zeggen dat je gras niet zo maar in de verbrandingsoven stopt, maar probeert er meer hoogwaardige toepassingen voor te bedenken, zodat het meer oplevert voor de maatschappij én voor Heijmans. Je kunt het als bouwproduct gebruiken, als grondstof voor de chemische industrie, voedselproductie of zelfs de farmacie.

Een mogelijkheid is waterstof uit het gras te halen via een fermentatieproces. Om dat te onderzoeken, werken we samen met de WUR in een Europees onderzoeksproject. Bij de waterstofproductie komt acetaat vrij, dat opgewerkt kan worden tot een alternatief voor dooizout. Het werkt bij veel lagere temperaturen dan dooizout en we zouden het mooi kunnen gebruiken voor bijvoorbeeld de landingsbanen op Schiphol, waarvan Heijmans het onderhoud verzorgt.

We zijn verder aan het experimenteren met een pers die de grasvezels kneust en geschikt maakt voor verwerking in de papier- en kartonindustrie. Tegelijkertijd wordt daarbij het sap uit het gras geperst, dat als grondstof kan dienen voor veevoer of voor de chemische industrie. Dit lijkt op korte termijn een kansrijke oplossing. Heijmans werkt hierbij samen met afvalverwerker Van Gansewinkel, maar zoekt nog een derde partij die bereid is te investeren in de vrij prijzige persen. Denk aan een chemisch bedrijf zoals DSM, dat biopolymeren, de basis voor plastics, uit de gras-eiwitten kan halen. Het eindresultaat kan een composiet zijn dat wij vervolgens weer in lichtmasten of geavanceerde brugdekken kunnen verwerken. Dan is de cirkel rond.

Eco-vangrails
Bermbeplanting hoeft echter niet altijd uit gras te bestaan. Je kunt in de obstakelvrije zone naast de weg (8 meter bij provinciale wegen, 12 meter bij rijkswegen) ook andere biomaterialen planten, zoals wilgen. Als ze eenmaal per 3 jaar worden geoogst, worden ze niet te dik. Ze zijn bovendien zo taai, dat een scherm van wilgen een goed alternatief kan vormen voor de huidige metalen geleiderails. Langs onze snelwegen staan duizenden kilometers van deze rails zink in de bodem te lekken. Een auto die er tegenaan rijdt, wordt weliswaar tegengehouden, maar vervolgens terug de weg op gekatapulteerd. Een eco-vangrail van wilgenstammetjes oogt niet alleen veel aantrekkelijker, maar is vele malen beter voor het milieu én voor de verkeersveiligheid. Een auto die van de weg raakt, wordt door de eco-vangrail beter afgeremd en komt veilig tot stilstand.

Zo’n wilgenrij heeft nog een voordeel. Je kunt daarachter andere bomen planten, zoals populieren. Die kunnen dan om de 5 jaar worden geoogst en dienen als grondstof voor de bouwplaatindustrie. Als je de vezels daartoe bindt met biopolymeren, ontstaat een ‘halal’ plaat, die geen beendermeel bevat en daardoor geschikt is voor de islamitische markt.

Een hoogwaardige toepassing is ook het aanleggen van een plantage met taxusplanten. Dat wordt wereldwijd ingezameld en naar India verscheept, waar men er taxol uithaalt: een medicijn voor de behandeling van borstkanker. De reiniging van taxusplanten die langs de weg groeien, lijkt echter te omslachtig. Voor Heijmans Vastgoed biedt dit wel een kans: nu er nauwelijks woningen worden gebouwd, hebben wij elders in het land voldoende braakliggende schone percelen, waarin kapitaal vastzit dat niet rendeert. We zouden daar tijdelijke bosbouwplantages kunnen aanleggen, voor taxus of andere biobased grondstoffen. Het perceel wordt dan weer nuttig gebruikt en gaat geld opleveren. Duurzamer kan het niet!

Bij Heijmans zijn we bereid om anders te kijken naar het gebruik van grond, bij bermen en elders. Het zou goed zijn als ook onze opdrachtgevers het lef zouden tonen om daar in mee te gaan. Een open blik is nodig om alternatieve berminrichting en oplossingen zoals de eco-vangrail een kans te geven. Het kan de onderhoudskosten op korte én langere termijn aanzienlijk beperken en een forse milieuwinst opleveren.

Infrastructuur | Duurzaamheid | Innovatie

3 reacties

  1. Gerrit Kalis -

    Bio vergistingsinstallaties die gas opwekken bestaan allang en staan verspreid over heel NL, wordt hier al mee gewerkt?

  2. Hans de Lange -

    Suikerbieten houden van CO2 en aardappelen iets minder, wellicht is dit een optie.

  3. Evert Schut -

    Beste Jos,
    Interssant idee die geleiderails van wilgentenen. Ook nuttig is dat je daarmee wat van de dwarswind op wegen kan opvangen, zeker me die populieren die er acher staan. Dat zou wel eens een interessant stukje brandstofverbruik kunnen schelen! Jammer van het weidse uitzicht, maar dat moet je er dan maar voor over hebben (of de trein nemen).

plaats een reactie