Kwaliteit_openbare_ruimten 653x300

10 do’s voor betere openbare ruimte

Gemeenten in Nederland besteden veel geld aan het verbeteren van hun centrumlocaties. De binnenstad is immers hun visitekaartje en economische motor. Die strategie is begrijpelijk, maar heeft een schaduwzijde: er blijft weinig geld over voor pleinen en parken in gewone woonwijken. De leefbaarheid staat onder druk, zeker wanneer in tijden van bezuinigingen de beheerbudgetten voor openbare ruimte in de woonwijken verminderen.

De SEV (nu Platform31) experimenteerde met verschillende methodieken om onaantrekkelijke en niet functionerende publieke ruimte te verbeteren. De oplossing ligt in kleinschalige interventies, met een grote inbreng van bewoners en experts vanuit verschillende disciplines. Mijn 10 tips voor een betere kwaliteit van de openbare ruimte:

  1.  Erken urgentie publieke ruimten

Goede publieke ruimte in je woonomgeving is ontzettend belangrijk. Daar groeien kinderen op, daar jog je, maak je een lunchwandeling en maken oudere bewoners een ommetje. De plekken moeten veilig, bruikbaar en aantrekkelijk zijn. Dit maakt voor een groot deel het imago van de buurt, wijk of stad. Erken dit als bestuur van de stad, als ontwerper, bouwer, professional in de wijk en als ondernemer en bewoners. Het gevoel van stagnatie en achteruitgang bij bewoners buiten de stedelijke centra moet echt voorkomen worden.

  1. Neem als eigenaar van de publieke ruimte de regiefunctie

Bij een plein of park zijn vaak veel partijen betrokken met verschillende belangen. Dit maakt renovatie of transformatieprocessen soms complex en traag. Sta niet toe dat die regiefunctie versnipperd wordt ingevuld. Het is belangrijk dat het ensemble aan publieke ruimten in samenhang bezien en verder doorontwikkeld wordt. Pak als eigenaar van de publieke ruimte de regie en geef duidelijke kaders waarbinnen andere (markt)partijen kunnen bewegen.

  1. Laat je als gemeente niet buitenspel zetten door marktpartijen

Voorkom volledige privatisering van publieke ruimten. Bijvoorbeeld bij winkelcentra of grote woningcomplexen. Private partijen zijn niet altijd in staat maatschappelijke belangen voldoende te borgen. Zorg als overheid dat je op strategische plekken eigenaar bent en blijft en dat je zo voldoende zeggenschap houdt. Het is belangrijk dat de gemeentelijke overheid oog heeft en houdt voor de lange termijn.

  1. Publieke Ruimte bouwmeester

In Antwerpen is er een Publieke Ruimte bouwmeester voor de hele stad. Deze functie zet het belang van kwaliteit van publieke ruimte op de agenda en is de motor achter transformtie van grote en kleine publieke ruimte in de stad. Deze bouwmeester is een stedelijk figuur die nadrukkelijk kaders stelt en innovatieve instrumenten stimuleert voor de kwaliteitsverhoging van het publieke domein. Dit maakt gebieden meer aantrekkelijk voor bewoners en bedrijven. In navolging van Antwerpen is de publieke ruimte bouwmeester ook een kans voor Nederland!

  1. Laat geen kapitaalvernietiging van het ontwerp toe

Laat het nieuw ontworpen plein of park niet verloederen na de feestelijke opening. Koppel de professies en budgetten van ontwerp, beheer en gebruik aan elkaar in iedere fase van het werken aan publieke ruimte.

  1. Zet in op nieuwe ontwikkelmodellen, van onderop met sleutelfiguren

Ga bij het vernieuwen en onderhouden van belangrijke publieke ruimten in ‘co-making’ aan de slag met mensen en partijen die er belang bij hebben. Niet alleen de betrokkenheid en draagvlak is een belangrijk motief, maar ook de creativiteit. Soms kunnen ontwerpen of beheersconstructies simpeler als de praktijk ook een partner is. Het is nodig om de schaalsprongen van groot naar klein, van veel budget naar weinig budget en van nieuwbouw naar transformatie als uitgangspunt te nemen bij de planvorming.

  1. Zet in op de kracht van kleinschalige transformaties

Begin dichtbij de beleving van bewoners en ondernemers. Bijvoorbeeld het perkje of speeltuintje vlak bij de woning waar de basiseisen van schoon, heel en veilig niet op orde zijn. Waar ligt hun urgentie? Waar ligt hun energie om mee te werken? Kleine concrete overwinningen zijn belangrijk voor wijkbewoners. Zien is geloven en geloof is belangrijk om lokaal initiatief los te weken.

  1. Focus niet alleen op kleinschaligheid

Verlies niet alle aandacht in het kleinschalige. Blijf de plek altijd in de context zien van de grotere problematiek van een gebied. Denk aan de herbestemming van grote leegstaande bedrijventerreinen of aan de vrij komende ruimten in krimpregio’s na het uitvoeren van ontbouwingsprogramma’s.

  1. Voorkom cliché ontwerpen van publieke ruimte

Focus niet alleen op esthetiek van een plek. De identiteit wordt uiteindelijk bepaald door het gebruik en de beleving van de plek. Meer dan nu dient de inrichting zo te zijn ontworpen dat de lokale identiteit en herkenbaarheid wordt versterkt.

  1. Organiseer andere vormen van beheer

Teruglopende onderhoudsbudgetten, het gewijzigde gebruik van het publieke domein en bijvoorbeeld bevolkingskrimp vragen om een andere insteek van het beheer en onderhoud van publieke ruimten. Het beheer en onderhoud hoeft niet per definitie alleen bij de eigenaar te liggen. Platform31 experimenteert met extensieve ‘natuurlijke’ vormen van beheer, mede-beheer en zelfbeheer van bewoners in de openbare ruimte.

Deze blog is een tipje van de sluier van de SEV | Platform31-publicatie ‘Nieuwe perspectieven voor publieke ruimten’, welke in samenwerking met Atelier Kempe Thill is geschreven.

Planologie | Openbare ruimte | Kwaliteit

2 reacties

  1. Martin van der Maas -

    Goede, herkenbare do’s! Over dat laatste punt over beheer wil ik echter wel een illusie doorprikken, namelijk dat zelfbeheer veel beheergeld uitspaart. In Den Helder zitten we volop in deze discussie. We hebben nu drie buurtbeheerbedrijven, maar die ontvangen er wel onze reguliere beheergelden voor. Geen besparing dus. Onbetaald bewonersbeheer komt in het Helderse ook voor, maar dat is allemaal erg kleinschalig. Qua kostenbesparing maken we daarmee geen meters, bovendien moeten we regelmatig ook begeleiding bieden. Dat kost tijd en dus geld. Kortom: zelfbeheer is ideologisch gezien een fraaie doelstelling waar we zeker mee doorgaan, maar boekhouders zullen hun bezuinigingen waarschijnlijk ergens anders vandaan moeten halen.

  2. Hanneke Schreuders -

    Dank voor je reactie!Deze nuancering deel ik.
    Als zelfbeheer puur wordt ingezet als kostenbesparing zal het falen.
    Wel is zelfbeheer een belangrijke vorm om de collectieve kracht van een buurt te ontwikkelen. Dit kan de kwaliteit en uitstraling van een buurtje,plantsoentje of pleintje een impuls geven.
    In de Platform31 Pilot de Hoekwierde http://www.hoekwierde.nl/ geeft zelfbeheer van de publieke ruimte mooie plantsoenen, straten en groenstroken. Ook geeft het een enorme spin-off aan bureninitiatieven. Bewoners komen gezamenlijk met initiatieven zoals een nieuwjaarsbijeenkomst, een kunstproject in de wijk en nu willen de bewoners gezamenlijk energiebesparingen doorvoeren in hun woningen.

plaats een reactie